พจนานุกรมลิขสิทธิ์เพลงฉบับเจ้าของธุรกิจ — ศัพท์ที่เจอบ่อย และที่คนเข้าใจผิดที่สุด

เคยได้รับจดหมายจากหน่วยงานลิขสิทธิ์ บอกว่าร้านของคุณ "เผยแพร่ต่อสาธารณชน" โดยไม่มีใบอนุญาตไหม? ไปถามเพื่อน เพื่อนตอบ "ใช้เพลง royalty-free ก็จบแล้ว" ร้านข้างๆ บอก "ซื้อแผ่น CD เองไปเปิด" อีกคนเสริม "YouTube มีเพลง copyright-free เยอะแยะ"

สี่คน สี่คำตอบ — ใครพูดถูก?

ปัญหาคือศัพท์ลิขสิทธิ์เพลงเต็มไปด้วยคำที่ฟังคล้ายกันแต่ความหมายคนละโลก บางคำเอามาจาก พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ตรงๆ บางคำนักการตลาดประดิษฐ์ขึ้นมาเอง บางคำแปลจากภาษาอังกฤษจนผิดความหมายเลย และทุกคำสามารถทำให้เจ้าของธุรกิจเสียเงินหรือโดนปรับได้ถ้าใช้ผิด

บทความนี้คือพจนานุกรมฉบับเจ้าของธุรกิจ จัดตามหมวดหมู่ให้อ่านเป็นเรื่องได้ ทุกคำมีทั้งไทยและอังกฤษพร้อมกัน เหมาะจะบุ๊คมาร์กไว้เปิดดูเมื่อเจอคำที่ไม่แน่ใจในสัญญา

---

📑 สารบัญแบบลิงก์ตรง — คลิกคำที่อยากรู้

ตารางนี้คือ index ของทุกคำในบทความ — เลื่อนหาคำที่อยากรู้ แล้วคลิกเพื่อกระโดดไปยังส่วนขยายด้านล่าง

หมวด 1 — คำพื้นฐาน

ไทย	อังกฤษ	สั้นๆ
ลิขสิทธิ์	Copyright	สิทธิแต่ผู้เดียวที่เจ้าของงานทำได้
ผู้สร้างสรรค์	Author / Creator	คนที่ทำหรือก่อให้เกิดงาน
เจ้าของลิขสิทธิ์	Copyright Owner	อาจเป็นคนเดียวกับผู้สร้างสรรค์หรือไม่ก็ได้
งานอันมีลิขสิทธิ์	Copyrighted Work	9 ประเภทตามมาตรา 6
ลิขสิทธิ์เกิดอัตโนมัติ	Automatic Protection	คุ้มครองทันทีที่สร้าง ไม่ต้องจดทะเบียน
อายุลิขสิทธิ์	Term of Copyright	ดนตรีกรรม: อายุ + 50 ปี / บันทึกเสียง: 50 ปี

หมวด 2 — ประเภทของ "งาน" ตามกฎหมาย

ไทย	อังกฤษ	สั้นๆ
งานดนตรีกรรม	Musical Work / Composition	ตัวเพลง ทำนอง เนื้อร้อง ก่อนการบันทึก
งานสิ่งบันทึกเสียง	Sound Recording / Master	ไฟล์เสียงที่อัดออกมาแล้ว
งานแพร่เสียงแพร่ภาพ	Broadcast	สิทธิ์ของสถานีวิทยุ/ทีวีในการแพร่สัญญาณ
โสตทัศนวัสดุ / ภาพยนตร์	Audiovisual / Cinematographic	งานที่มีทั้งภาพและเสียง

หมวด 3 — สิทธิ์ในกำมือเจ้าของลิขสิทธิ์ (มาตรา 15)

ไทย	อังกฤษ	สั้นๆ
สิทธิในการทำซ้ำ	Reproduction / Mechanical Right	อัด ก๊อปปี้ ทำสำเนา
สิทธิในการดัดแปลง	Adaptation Right	แก้ไข เรียบเรียงใหม่ แปล
สิทธิในการเผยแพร่ต่อสาธารณชน	Public Performance Right	สิทธิ์ที่เจ้าของร้านต้องสนใจที่สุด
สิทธิในการให้เช่า	Rental Right	เกี่ยวกับร้านเช่าเป็นหลัก
สิทธิในการอนุญาตให้ใช้สิทธิ	Licensing Right	สิทธิ์ที่ทำให้ licensing เกิดขึ้นได้

หมวด 4 — ศัพท์สิทธิ์ในวงการที่กฎหมายไทยไม่ได้เรียกตรงๆ

ไทย	อังกฤษ	สั้นๆ
ใบอนุญาตทำซ้ำ	Mechanical License	ใช้ตอนอัดคัฟเวอร์หรือผลิตอัลบั้ม
ใบอนุญาต sync	Synchronization License	ใช้เพลงประกอบโฆษณา หนัง ซีรีส์
ใบอนุญาตใช้มาสเตอร์	Master Use License	ใช้เวอร์ชันบันทึกเสียงต้นฉบับ
PRO	Performance Rights Organization	ASCAP, BMI, PRS, MCT ฯลฯ
สำนักพิมพ์เพลง	Music Publisher	ถือสิทธิ์งานดนตรีกรรมแทนนักแต่งเพลง
สิทธิข้างเคียง / สิทธินักแสดง	Performer's / Neighbouring Rights	มาตรา 44-52
ธรรมสิทธิ์	Moral Rights	สิทธิ์ติดตัวผู้สร้างสรรค์ โอนให้ใครไม่ได้

หมวด 5 — ⚠️ คำที่คนเข้าใจผิดที่สุด

ไทย	อังกฤษ	สั้นๆ
ฟรีค่ารอยัลตี้	Royalty-Free	ไม่ได้แปลว่าฟรี — จ่ายครั้งเดียวแล้วไม่มีค่ารายครั้ง
ปลอดลิขสิทธิ์	Copyright-Free	คำที่แทบไม่มีอยู่จริง
ครีเอทีฟคอมมอนส์	Creative Commons (CC)	6 ใบอนุญาตที่มีเงื่อนไข ไม่ใช่ "ฟรี" ล้วน
สาธารณสมบัติ	Public Domain	งานที่หมดอายุ — แต่ระวัง recording ใหม่
การใช้โดยชอบ	Fair Use / Fair Dealing	มาตรา 32 — ไม่ครอบคลุมการเปิดในร้าน
ซื้อเพลงแล้ว = เปิดได้	—	ให้สิทธิ์ฟังส่วนตัวเท่านั้น
Spotify / Apple Music / YouTube Premium	—	ToS ระบุ non-commercial use only
วิทยุ FM	FM Radio rebroadcast	สถานีจ่ายแค่สิทธิ์แพร่ ไม่รวมการเปิดต่อในร้าน
ทีวีเคเบิล / ดาวเทียม	Cable / Satellite TV	หลักการเดียวกับ FM — ต้องซื้อแพ็กเกจ commercial
Netflix / Disney+ / HBO Max	—	ToS ห้าม public exhibition ชัดเจน
ปิดเสียงเปิดแค่ภาพ	—	สิทธิ์ในงาน AV ครอบคลุมทั้งภาพและเสียง
เปิดเพลงในออฟฟิศ	Workplace Music	"สาธารณชน" ≠ แค่ลูกค้า
จ้างวงคัฟเวอร์เล่นสด	Live Cover Band	ร้านคือผู้จัดให้เผยแพร่
No Copyright Music / NCS	—	เป็นชื่อแบรนด์ ไม่ใช่สถานะลิขสิทธิ์
เพลงที่ AI สร้าง	AI-Generated Music	ขึ้นกับ ToS ของแพลตฟอร์ม

หมวด 6 — ใบอนุญาตและค่าลิขสิทธิ์

ไทย	อังกฤษ	สั้นๆ
ใบอนุญาต	License	สัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิ
ผู้ให้สิทธิ / ผู้รับสิทธิ	Licensor / Licensee	ฝั่งเจ้าของ vs ฝั่งผู้ใช้
ใบอนุญาตแบบเหมา	Blanket License	ครอบคลุมทั้ง catalog ของ CMO
ใบอนุญาตแบบตรง	Direct License	เจรจาตรงกับเจ้าของ ไม่ผ่านตัวกลาง
ใบอนุญาตบังคับ	Compulsory License	รัฐกำหนดอัตรา เจ้าของปฏิเสธไม่ได้
ค่าลิขสิทธิ์	Royalty	ค่าตอบแทนการใช้สิทธิ
ค่าเหมา / ค่าครั้งเดียว	Flat Fee	จ่ายก้อนเดียวจบ
ค่าต่อการใช้	Per-Use / Per-Play	จ่ายตามยอดใช้จริง

หมวด 7 — องค์กรจัดเก็บลิขสิทธิ์เพลงในไทย

ไทย	อังกฤษ	สั้นๆ
CMO	Collective Management Organization	องค์กรจัดเก็บแบบรวม
MCT	Music Copyright (Thailand) Ltd.	ดูแลงานดนตรีกรรม
Phonorights	Phonorights (Thailand) Ltd.	ดูแลสิ่งบันทึกเสียง
MPC	MCT-Phonorights Co., Ltd.	One-stop licensing ที่ธุรกิจติดต่อ
GMM MPI	Grammy Music Publishing Int'l	เพลงค่าย GMM แยกต่างหาก
IFPI Thailand	IFPI Thailand	สาขาไทยของ IFPI
กรมทรัพย์สินทางปัญญา	DIP — Dept. of Intellectual Property	หน่วยงานรัฐ ไม่ใช่องค์กรจัดเก็บ

หมวด 8 — ศัพท์อื่นที่เจอบ่อย

ไทย	อังกฤษ	สั้นๆ
เพลงคัฟเวอร์	Cover	ร้องใหม่จากเพลงคนอื่น
รีมิกซ์	Remix	ปรับไฟล์ต้นฉบับ
แมชอัป	Mashup	ผสมเพลงหลายเพลง
แซมปลิ้ง	Sampling	ตัดเสียงจริงมาใช้
Interpolation	Interpolation	เล่นใหม่ตามทำนอง
งานดัดแปลง	Derivative Work	งานที่สร้างจากต้นฉบับเดิม
เพลงเถื่อน	Bootleg	บันทึกที่ทำโดยไม่ขออนุญาต
การละเมิดเพื่อการค้า	Piracy	ทำซ้ำเพื่อการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต
การละเมิดลิขสิทธิ์	Infringement	การทำสิ่งที่ต้องขออนุญาตโดยไม่ขอ
DMCA Takedown	DMCA Takedown	ระบบลบเนื้อหาบนแพลตฟอร์ม
Content ID	Content ID	ระบบสแกนลิขสิทธิ์ของ YouTube
เพลงสต็อก / เพลงคลัง	Production / Library Music	ผลิตเพื่อขายใบอนุญาต
White-Label Music	White-Label Music	เพลงเลียนสไตล์โดยไม่ละเมิด
มาสเตอร์	Master Tape / Recording	ไฟล์ต้นฉบับของการบันทึก
สเต็ม	Stems	ไฟล์แยกเครื่องดนตรี
Publishing / Record Deal	—	สัญญาฝั่งนักแต่งเพลง vs ฝั่งศิลปิน

---

1. คำพื้นฐาน — ต้องเข้าใจก่อนไปต่อ

ลิขสิทธิ์ (Copyright)

มาตรา 4 นิยามว่า "สิทธิแต่ผู้เดียวที่จะทำการใดๆ ตามพระราชบัญญัตินี้เกี่ยวกับงานที่ผู้สร้างสรรค์ได้ทำขึ้น" — แปลเป็นภาษาคนทั่วไปคือ สิทธิ์ที่เจ้าของงานเท่านั้นทำได้ ไม่ว่าจะเป็นการทำซ้ำ ดัดแปลง หรือเปิดให้สาธารณชนฟัง ถ้าคนอื่นจะทำ ต้องขออนุญาตก่อน

ผู้สร้างสรรค์ (Author / Creator)

กฎหมายเรียก "ผู้ทำหรือผู้ก่อให้เกิดงานสร้างสรรค์" ในบริบทเพลงคือ นักแต่งเพลงและผู้เขียนเนื้อร้อง — ไม่ใช่นักร้องที่มาร้องเพลงนั้น เพราะนักร้องมีสิทธิ์อีกประเภทหนึ่ง (ดู สิทธินักแสดง)

เจ้าของลิขสิทธิ์ (Copyright Owner / Rights Holder)

บุคคลหรือบริษัทที่ถือสิทธิ์ในงาน — อาจเป็นคนเดียวกับผู้สร้างสรรค์ หรืออาจเป็นค่ายเพลงที่ผู้สร้างสรรค์โอนสิทธิ์ให้ไปแล้ว นักแต่งเพลงส่วนใหญ่เซ็นโอนลิขสิทธิ์บางส่วนให้ค่ายตั้งแต่เซ็นสัญญา ดังนั้น "ผู้สร้างสรรค์" กับ "เจ้าของลิขสิทธิ์" อาจเป็นคนละคนกัน

งานอันมีลิขสิทธิ์ (Copyrighted Work)

ผลงานที่ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย มาตรา 6 ระบุไว้ 9 ประเภท — วรรณกรรม นาฏกรรม ศิลปกรรม ดนตรีกรรม สิ่งบันทึกเสียง งานแพร่เสียงแพร่ภาพ โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ และงานอื่นใดในแผนกวรรณคดี วิทยาศาสตร์ หรือศิลปะ

สามประเภทที่ตัวหนาเกี่ยวกับเพลงโดยตรง และสำคัญที่สุดสำหรับเจ้าของธุรกิจ

ลิขสิทธิ์เกิดอัตโนมัติ (Automatic Protection)

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย — "ต้องจดทะเบียนลิขสิทธิ์ก่อน ถึงจะได้รับความคุ้มครอง" ไม่จริง ตามกฎหมายไทย ลิขสิทธิ์เกิดทันทีที่สร้างผลงาน ไม่ต้องยื่นจดที่ไหน

หมายความว่า เพลงที่ศิลปินอิสระพึ่งอัปโหลดลง SoundCloud เมื่อเช้านี้ ก็มีลิขสิทธิ์เท่ากับเพลงของ Taylor Swift — เอาไปเปิดโดยไม่ขออนุญาตก็ผิดเหมือนกัน

อายุลิขสิทธิ์ (Term / Duration of Copyright)

• งานดนตรีกรรม: อายุของผู้สร้างสรรค์ + 50 ปีหลังเสียชีวิต (มาตรา 19)
• สิ่งบันทึกเสียง: 50 ปีนับจากวันที่สร้างสรรค์ (มาตรา 21)

หลังจากหมดอายุ งานจะเข้าสู่ สาธารณสมบัติ ใช้ได้เสรีโดยไม่ต้องขออนุญาต

---

2. ประเภทของ "งาน" ตามกฎหมาย — ทำไมเพลงเพลงเดียวมี 2 ลิขสิทธิ์

หัวใจที่คนสับสนที่สุด: เพลงหนึ่งเพลงมีลิขสิทธิ์แยกอย่างน้อย 2 ชุด และแต่ละชุดมีเจ้าของคนละฝ่าย

งานดนตรีกรรม (Musical Work / Composition)

มาตรา 4 — "งานเกี่ยวกับเพลงที่แต่งขึ้นเพื่อบรรเลงหรือขับร้อง ไม่ว่าจะมีทำนองและคำร้อง หรือมีทำนองอย่างเดียว และให้หมายความรวมถึงโน้ตเพลงหรือแผนภูมิเพลงที่ได้แยกและเรียบเรียงเสียงประสานแล้ว"

แปลว่า ตัวเพลงเอง ทำนอง เนื้อร้อง คอร์ด การเรียบเรียง ทุกอย่างที่นักแต่งเพลงสร้างขึ้น — ยังไม่รวมถึงการบันทึกเสียง เจ้าของหลักคือนักแต่งเพลง ผู้เขียนเนื้อร้อง หรือ สำนักพิมพ์เพลง (publisher) ที่ถือสิทธิ์แทน

งานสิ่งบันทึกเสียง (Sound Recording / Master Recording)

มาตรา 4 — "งานอันประกอบด้วยลำดับของเสียงดนตรี เสียงการแสดง หรือเสียงอื่นใด โดยบันทึกลงในวัสดุไม่ว่าจะมีลักษณะใด"

แปลว่า ไฟล์เสียงที่คุณได้ยินจริงๆ เวอร์ชันที่วงเข้าห้องอัดและบันทึกออกมาในวันนั้น เจ้าของหลักคือค่ายเพลง หรือศิลปินในกรณีที่ผลิตเอง

ทำไมต้องแยก 2 ชั้น?

สมมติเพลง "เสียใจ" ของ Bodyslam — ทำนองและเนื้อร้องคือ งานดนตรีกรรม ส่วนเวอร์ชันที่อัดไว้ในอัลบั้มคือ สิ่งบันทึกเสียง การใช้งานแต่ละแบบต้องการสิทธิ์ไม่เหมือนกัน:

	งานดนตรีกรรม	สิ่งบันทึกเสียง
คืออะไร	ทำนอง + เนื้อร้อง + การเรียบเรียง	ไฟล์เสียงที่อัดออกมาแล้ว
เจ้าของหลัก	นักแต่งเพลง / publisher	ค่ายเพลง / ศิลปิน
ในไทยใครเก็บ	MCT	Phonorights (PNR)
ศัพท์สากล	"Publishing side" / composition	"Master side" / master
เปิดเพลงในร้าน	✅ ต้องขอ	✅ ต้องขอ
คัฟเวอร์ร้องใหม่	✅ ต้องขอ	❌ ไม่ต้อง
รีมิกซ์เพลงต้นฉบับ	✅ ต้องขอ + สิทธิ์ดัดแปลง	✅ ต้องขอ
อายุลิขสิทธิ์	อายุผู้สร้าง + 50 ปี	50 ปีนับจากสร้าง

นี่คือเหตุผลที่ในไทยมี 2 องค์กรจัดเก็บใหญ่ — MCT ดูแลฝั่งดนตรีกรรม และ Phonorights ดูแลฝั่งสิ่งบันทึกเสียง

งานแพร่เสียงแพร่ภาพ (Broadcast)

การแพร่สัญญาณของวิทยุและโทรทัศน์ — สถานีวิทยุ FM, สถานีทีวี, หรือผู้ให้บริการเคเบิลมีลิขสิทธิ์ใน การแพร่ ของตัวเอง แยกจากลิขสิทธิ์ของเพลงที่เปิด

โสตทัศนวัสดุ / ภาพยนตร์ (Audiovisual / Cinematographic Work)

งานที่มีทั้งภาพและเสียงรวมกัน — MV โฆษณา หนัง ซีรีส์ ทั้งหมดมีลิขสิทธิ์แยกจากเพลงที่ใช้ประกอบ

---

3. "ไม้ในกำมือ" เจ้าของลิขสิทธิ์ — สิทธิ์ 5 ตัวตาม มาตรา 15

มาตรา 15 — เจ้าของลิขสิทธิ์ย่อมมีสิทธิแต่ผู้เดียวดังต่อไปนี้ (1) ทำซ้ำหรือดัดแปลง (2) เผยแพร่ต่อสาธารณชน (3) ให้เช่าต้นฉบับหรือสำเนางานโปรแกรมคอมพิวเตอร์ โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ และสิ่งบันทึกเสียง (4) ให้ประโยชน์อันเกิดจากลิขสิทธิ์แก่ผู้อื่น (5) อนุญาตให้ผู้อื่นใช้สิทธิตาม (1) (2) หรือ (3)

นี่คือ "bundle of rights" ที่เจ้าของลิขสิทธิ์ถือไว้ แต่ละตัวแยกขาย แยกอนุญาต แยกโอนได้อิสระ

สิทธิในการทำซ้ำ (Reproduction Right / "Mechanical Rights")

มาตรา 4 นิยาม "ทำซ้ำ" ว่า "คัดลอกไม่ว่าโดยวิธีใดๆ เลียนแบบ ทำสำเนา ทำแม่พิมพ์ บันทึกเสียง บันทึกภาพ..."

ฝั่งอุตสาหกรรมเพลงฝรั่งเรียกสิทธิ์นี้ว่า Mechanical Rights ชื่อมาจากสมัยแผ่นเสียงไวนิลที่การทำสำเนาต้องใช้เครื่องจักรกด (mechanical press) ปัจจุบันครอบคลุมทุกรูปแบบการทำสำเนา ทั้ง CD ดาวน์โหลด และ stream แบบ on-demand

สิทธิในการดัดแปลง (Adaptation Right)

มาตรา 4 นิยาม "ดัดแปลง" ว่า "ทำซ้ำโดยเปลี่ยนรูปใหม่ ปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติม..."

การรีมิกซ์ เรียบเรียงใหม่ ทำเวอร์ชันอะคูสติก แปลเนื้อร้อง ทำเวอร์ชันคาราโอเกะ — ทั้งหมดเป็น "การดัดแปลง" ที่ต้องขออนุญาตจากเจ้าของเพลงเดิมก่อน

สิทธิในการเผยแพร่ต่อสาธารณชน (Public Performance Right)

สิทธิ์ที่สำคัญที่สุดสำหรับเจ้าของธุรกิจ — เพราะเป็นสิทธิ์ที่บังคับให้การเปิดเพลงในร้านต้องมีใบอนุญาต

มาตรา 4 นิยามว่า "ทำให้ปรากฏต่อสาธารณชน โดยการแสดง การบรรยาย การสวด การบรรเลง การทำให้ปรากฏด้วยเสียงและหรือภาพ..."

ทันทีที่คุณเปิดเพลงในพื้นที่ที่ลูกค้าหรือคนทั่วไปได้ยิน ไม่ว่าร้านเล็กหรือใหญ่ ไม่ว่าผ่านลำโพง iPhone หรือระบบเสียงราคาเป็นล้าน — คุณกำลัง "เผยแพร่ต่อสาธารณชน" ตามกฎหมาย

ฝั่งอังกฤษเรียกสิทธิ์นี้ได้หลายชื่อที่หมายถึงเรื่องเดียวกัน: Public Performance Right, Performing Right, Communication to the Public Right, หรือย่อสั้นๆ ว่า PR

สิทธิในการให้เช่า (Rental Right)

สิทธิ์ในการให้เช่าต้นฉบับหรือสำเนา — เกี่ยวข้องกับธุรกิจเช่าแผ่นเป็นหลัก ไม่มีผลกับร้านที่เปิดเพลงเป็นพื้นหลัง

สิทธิในการอนุญาตให้ใช้สิทธิ (Licensing Right)

ข้อนี้คือเหตุผลที่ "การให้ใบอนุญาต" (licensing) เป็นไปได้ — เจ้าของลิขสิทธิ์มีสิทธิ์อนุญาตให้คนอื่นทำข้อ (1)-(3) ได้ อาจแลกกับค่าตอบแทน และกำหนดเงื่อนไขเพิ่มเติมได้ เช่น จำกัดพื้นที่ จำกัดเวลา จำกัดประเภทธุรกิจ

---

4. ศัพท์ "สิทธิ์" ที่คนในวงการใช้ (แต่กฎหมายไทยไม่ได้เรียกตรงๆ)

ในโลกธุรกิจเพลงสากลมีศัพท์ที่นักแต่งเพลง ค่ายเพลง และทนายใช้คุยกันทุกวัน บางคำไม่ได้ปรากฏในกฎหมายไทยด้วยชื่อเดียวกันเป๊ะ แต่เจอในสัญญาภาษาอังกฤษแทบทุกฉบับ

Mechanical License (ใบอนุญาตทำซ้ำ)

ใบอนุญาต อัดและจัดจำหน่าย เพลง ใช้กับค่ายที่จะอัดคัฟเวอร์ บริการสตรีมที่ให้ดาวน์โหลด หรือแอปคาราโอเกะ ในอเมริกามีระบบ compulsory license ที่อัตราตายตัว ทำให้ของ่าย — ในไทยต้องเจรจากันเอง

Synchronization License / Sync License (ใบอนุญาต sync)

ใบอนุญาต นำเพลงมาประกอบภาพเคลื่อนไหว ทั้งโฆษณา ภาพยนตร์ ซีรีส์ YouTube คอร์ปอเรทวิดีโอ เกม

ค่า sync ของเพลงฮิตอาจสูงเป็นล้านบาทต่อครั้ง เพราะค่ายเจรจาเป็นรายๆ ไม่มีราคากลาง นี่คือเหตุผลที่โฆษณาทีวีไทยส่วนใหญ่ใช้เพลงแต่งใหม่หรือ เพลงสต็อก แทนเพลงดัง

Master Use License (ใบอนุญาตใช้มาสเตอร์)

ใบอนุญาตใช้ เวอร์ชันบันทึกเสียงเฉพาะ มักใช้คู่กับ sync license เมื่ออยากใช้เวอร์ชันต้นฉบับจริงๆ ไม่ใช่ให้วงอื่นอัดใหม่

ตัวอย่าง: โฆษณาอยากใช้ "Hotel California" เวอร์ชันสตูดิโอของวง Eagles — ต้องขอ sync license จาก publisher และ master use license จากค่ายเพลง

PRO — Performance Rights Organization (องค์กรจัดเก็บสิทธิ์เผยแพร่)

องค์กรที่เก็บค่า performance royalties แทนนักแต่งเพลงและเจ้าของสิทธิ์ ในต่างประเทศมี ASCAP, BMI, SESAC (อเมริกา), PRS (อังกฤษ), JASRAC (ญี่ปุ่น), KOMCA (เกาหลี) — ในไทยคือ MCT

Publishing / Music Publisher (สำนักพิมพ์เพลง)

ไม่ได้หมายถึง "พิมพ์โน้ตเพลงเป็นหนังสือขาย" แบบสมัยก่อน ในยุคปัจจุบัน music publisher คือบริษัทที่ถือสิทธิ์ งานดนตรีกรรม แทนนักแต่งเพลง เก็บค่าลิขสิทธิ์ให้ เจรจาการใช้เพลง และจ่ายส่วนแบ่งกลับให้นักแต่งเพลง

จำง่ายๆ: "publishing = ฝั่งนักแต่งเพลง" และ "master = ฝั่งค่ายเพลง/ศิลปิน"

Performer's Rights / Neighbouring Rights (สิทธิของนักแสดง / สิทธิข้างเคียง)

มาตรา 44-52 ให้สิทธิ์แยกกับ นักแสดง ซึ่งรวมถึงนักร้อง นักดนตรีในห้องอัด นักเต้น และนักแสดงละคร สิทธิ์ของพวกเขาคือการอนุญาตหรือไม่อนุญาตให้มีการบันทึกการแสดงของตน

ฝั่งยุโรปเรียกสิทธิ์กลุ่มนี้ว่า Neighbouring Rights หรือ Related Rights เพราะเป็นสิทธิ์ที่ "อยู่ข้างๆ" ลิขสิทธิ์ แต่ไม่ใช่ลิขสิทธิ์ของผู้สร้างสรรค์เอง

Moral Rights (ธรรมสิทธิ์)

มาตรา 18 ให้สิทธิ์ผู้สร้างสรรค์ "แสดงว่าตนเป็นผู้สร้างสรรค์" และ "ห้ามมิให้ผู้รับโอนลิขสิทธิ์หรือบุคคลอื่นใดบิดเบือน ตัดทอน ดัดแปลง..." จนเสียชื่อเสียง

สิทธิ์นี้ โอนให้ใครไม่ได้ และติดตัวผู้สร้างสรรค์ตลอดชีวิต ถึงจะขายลิขสิทธิ์ไปหมดแล้ว นักแต่งเพลงก็ยังมีสิทธิ์ไม่ให้ใครเอาเพลงของตัวเองไปแก้จนจำไม่ได้

---

5. ⚠️ คำที่คนเข้าใจผิดที่สุด — อ่านให้ละเอียด

ส่วนที่อยากให้อ่านละเอียดที่สุด เพราะคือจุดที่เจ้าของธุรกิจไทยเสียเงิน เสียเวลา และโดนปรับมากที่สุด — เพราะเข้าใจศัพท์ผิด

ตารางเทียบ "คำที่ฟังดูฟรี" — ฟรีจริงไหม

คำที่ได้ยิน	ความหมายจริง	ยังมีลิขสิทธิ์ไหม	เปิดในร้านได้ไหม
Royalty-Free	จ่ายครั้งเดียว ไม่มีค่ารายครั้ง	✅ ยังมีเต็ม	⚠️ อ่าน license ทุกครั้ง
Copyright-Free	คำที่ "เกือบไม่มีอยู่จริง"	✅ มักยังมี	❌ แทบไม่เคยหมายถึง "ใช้ในร้านได้"
Public Domain	หมดอายุ หรือสละสิทธิ์	❌ ไม่มีแล้ว	✅ ได้ แต่ระวัง recording ใหม่
CC0	สละสิทธิ์ทั้งหมด	❌ ไม่มีแล้ว	✅ ได้
CC BY	ให้เครดิตก็ใช้ได้	✅ ยังมี	✅ ถ้าให้เครดิต
CC BY-NC	ห้ามใช้เชิงพาณิชย์	✅ ยังมี	❌ ร้าน = เชิงพาณิชย์
"No Copyright Music"	ชื่อแบรนด์ ไม่ใช่สถานะ	✅ ยังมีเต็ม	⚠️ เงื่อนไขจำกัดแค่คอนเทนต์ออนไลน์
Licensed	มีใบอนุญาตสำหรับพื้นที่ธุรกิจ	✅ มี + เคลียร์แล้ว	✅ ได้

เจาะแต่ละคำโดยละเอียด:

Royalty-Free ≠ ฟรีลิขสิทธิ์

คำที่คนเข้าใจผิดที่สุดในโลกเพลง

"Royalty-Free" ไม่ได้แปลว่า "ฟรีลิขสิทธิ์" หรือ "ไม่มีลิขสิทธิ์" หรือ "เปิดได้ฟรีไม่มีเงื่อนไข"

ความหมายจริงคือ ไม่ต้องจ่ายค่าลิขสิทธิ์เพิ่ม (royalty) ทุกครั้งที่ใช้ หลังจากจ่ายค่าใบอนุญาตครั้งแรก เพลงยังมีลิขสิทธิ์อยู่ เจ้าของยังมี เงื่อนไขการใช้งานก็ยังมี — แค่ไม่ต้องจ่ายเพิ่มเป็นรายครั้ง รายเดือน หรือรายยอด

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ — ซื้อหนังสือเล่มหนึ่งที่ร้านหนังสือคือ royalty-free model (จ่ายครั้งเดียว อ่านกี่รอบก็ได้) ส่วน Netflix คือ royalty-based model (จ่ายรายเดือน และ Netflix จ่ายค่าลิขสิทธิ์กลับไปให้ผู้สร้างหนังตามยอดดู)

สิ่งที่คนเข้าใจผิดในทางปฏิบัติ: คิดว่าเพลง royalty-free = ใช้เชิงพาณิชย์ได้ทุกที่ทุกแบบ ความจริงคือเพลง royalty-free ส่วนใหญ่มี license agreement ที่ระบุเงื่อนไขชัดเจน เช่น "ใช้ในวิดีโอ YouTube ได้ แต่ห้ามใช้ในโฆษณาทีวี" หรือ "ใช้ในร้านได้ แต่ห้ามจัดเป็น playlist ขายต่อ" หรือ "ใช้ได้เฉพาะบัญชีที่ซื้อ ห้ามแชร์ให้สาขาอื่น"

ก่อนใช้เพลง royalty-free ในธุรกิจ ต้องอ่าน license agreement ให้ละเอียดทุกครั้ง

Copyright-Free (ปลอดลิขสิทธิ์) — คำที่แทบไม่มีอยู่จริง

ในความหมายตรงตัว "Copyright-Free" ควรหมายถึง "งานที่ไม่มีลิขสิทธิ์" ซึ่งในปัจจุบันเกือบไม่มีเพลงใหม่เลย เพราะ ลิขสิทธิ์เกิดอัตโนมัติ ทันทีที่สร้างผลงาน

สิ่งที่ copyright-free จริงๆ มีแค่ 2 อย่าง: งานที่พ้นอายุลิขสิทธิ์ → สาธารณสมบัติ และงานที่ผู้สร้างสรรค์สละสิทธิ์อย่างเป็นทางการ → CC0

ถ้าเว็บไหนโฆษณา "เพลง copyright-free ฟรี 100%" โดยไม่ระบุว่าเป็น public domain หรือ CC0 — สงสัยไว้ก่อน 99% คือใช้คำผิดความหมาย

Creative Commons (ครีเอทีฟคอมมอนส์ / CC)

ไม่ใช่ "ป้ายฟรีใช้ได้ทุกที่" Creative Commons คือ ชุดใบอนุญาต 6 แบบ ที่ผู้สร้างสรรค์ใช้บอกว่า "คุณใช้งานของฉันได้ภายใต้เงื่อนไขต่อไปนี้"

• CC BY — ใช้ได้ทุกอย่าง ต้องให้เครดิต
• CC BY-SA — ใช้ได้ ให้เครดิต และแชร์ต่อในเงื่อนไขเดียวกัน
• CC BY-NC — ใช้ได้ ให้เครดิต แต่ ห้ามใช้เชิงพาณิชย์
• CC BY-NC-SA — รวมเงื่อนไข NC + SA
• CC BY-ND — ใช้ได้ ให้เครดิต ห้ามดัดแปลง
• CC BY-NC-ND — รวมเงื่อนไขที่เข้มงวดที่สุด

CC0 = สละสิทธิ์ทุกอย่าง ใช้ได้เสรี ไม่ต้องให้เครดิตด้วยซ้ำ เทียบเท่า public domain

ข้อที่ต้องระวัง: เพลง CC ส่วนใหญ่ใน SoundCloud และ Free Music Archive เป็น CC BY-NC ซึ่ง ห้ามใช้เชิงพาณิชย์ — การเปิดในร้านค้าถือเป็นเชิงพาณิชย์ชัดเจน = ใช้ไม่ได้

Public Domain (สาธารณสมบัติ)

งานที่หมดอายุลิขสิทธิ์แล้ว หรือที่ผู้สร้างสรรค์สละสิทธิ์อย่างเป็นทางการ ใช้ได้เสรี ไม่ต้องขออนุญาต ไม่ต้องจ่ายค่าลิขสิทธิ์

กับดักสำคัญ: เพลงที่เป็นสาธารณสมบัติ ≠ สิ่งบันทึกเสียง ของเพลงนั้นเป็นสาธารณสมบัติด้วย

ตัวอย่าง — ทำนอง "Moonlight Sonata" ของ Beethoven อยู่ในสาธารณสมบัติมานานแล้ว ใช้ได้ แต่ถ้าเปิดเวอร์ชันที่ Berlin Philharmonic บันทึกเสียงเมื่อปี 2015 — เวอร์ชันบันทึกเสียงนั้น ยังมีลิขสิทธิ์ ต้องขออนุญาต

ทางที่ปลอดภัยจริงๆ: หา public domain recordings โดยเฉพาะ เช่น Musopen ที่มีทั้งโน้ตและบันทึกที่เป็นสาธารณสมบัติจริง

Fair Use / Fair Dealing (การใช้โดยชอบ)

มาตรา 32 กำหนดข้อยกเว้นไว้ — การใช้งานบางประเภทถือว่า ไม่เป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ หากเข้าเงื่อนไข ได้แก่:

• การใช้เพื่อการศึกษาวิจัย ไม่ใช่เชิงพาณิชย์
• การใช้เพื่อประโยชน์ส่วนตัว
• การติชม วิจารณ์ โดยให้เครดิตที่มา
• การใช้ในการเรียนการสอนที่ไม่เชิงพาณิชย์
• การใช้ในกระบวนการทางศาล

"เปิดเพลงในร้านค้าเพื่อสร้างบรรยากาศ" ไม่อยู่ในรายการนี้ ไม่ว่าร้านเล็กหรือใหญ่ เพราะถือเป็นการใช้เชิงพาณิชย์

หลายคนได้ยิน "fair use" จากคดีในอเมริกาแล้วคิดว่า "ก็แค่เปิดเพลงเบาๆ ในร้านเล็กๆ น่าจะเข้า fair use" — ผิดทั้งในอเมริกาและไทย การเปิดเพลงเพื่อสร้างบรรยากาศในธุรกิจไม่เคยเข้าข่าย fair use ในประเทศไหนเลย

"ซื้อเพลงแล้ว = เปิดในร้านได้"

ไม่ใช่ การซื้อเพลง (ดาวน์โหลด iTunes, ซื้อแผ่น CD, ซื้อไฟล์ FLAC) ให้สิทธิ์คุณแค่ ฟังส่วนตัว เท่านั้น ไม่รวมสิทธิ์ เผยแพร่ต่อสาธารณชน ซึ่งต้องขอแยกต่างหาก

"Spotify / Apple Music / YouTube Premium = เปิดในร้านได้"

ไม่ใช่ Terms of Service ของทุกแพลตฟอร์มระบุชัดเจนว่า "for personal, non-commercial use only" — การเปิดในร้านคือการละเมิดทั้งสัญญาการใช้งาน และ ละเมิดลิขสิทธิ์ไปพร้อมกัน

รายละเอียดเพิ่มเติมอยู่ในบทความเรื่องลิขสิทธิ์เพลงในร้านอาหาร

"เปิดวิทยุ FM ในร้าน = สถานีจ่ายแล้ว"

ไม่ สถานีวิทยุจ่ายค่าลิขสิทธิ์ให้สิทธิ์ แพร่สัญญาณออกอากาศ ไม่ได้จ่ายครอบคลุมการที่ร้านคุณเปิดวิทยุให้ลูกค้าฟังอีกทอดหนึ่ง — ในสายตากฎหมาย ร้านของคุณกำลัง "เผยแพร่ต่อสาธารณชน" ต่ออีกรอบ ต้องมีใบอนุญาตของตัวเอง

หลักการนี้เรียก "further communication to the public" — ผู้พิพากษาในคดีต่างประเทศหลายคดีใช้หลักเดียวกันตัดสินโรงแรม ร้านอาหาร และผับ ที่คิดว่าการเปิดวิทยุในที่สาธารณะไม่ต้องขอสิทธิ์

"เปิดทีวีเคเบิล / ดาวเทียมในร้าน = ซื้อแพ็กเกจแล้วก็ใช้ได้"

ผิดแบบเดียวกับ FM การจ่ายค่าแพ็กเกจ cable TV หรือ satellite TV ครอบคลุมแค่สิทธิ์ รับสัญญาณมาดูส่วนตัว ไม่รวมสิทธิ์เผยแพร่ต่อสาธารณชนในร้านค้า

นี่คือเหตุผลที่ในต่างประเทศ sports bars ที่เปิดฟุตบอลหรือ NBA ให้ลูกค้าดู ต้องซื้อแพ็กเกจ "commercial" หรือ "public venue" แยกจากบ้านทั่วไป — ราคาต่างกันหลายเท่า เพราะครอบคลุมสิทธิ์เผยแพร่ต่อสาธารณชน

"เปิด Netflix / Disney+ / HBO Max ในร้าน = จ่ายค่าสมาชิกแล้ว ก็ดูได้"

ไม่ใช่ และเป็นความเข้าใจผิดที่ลุกลามเร็วในไทย เพราะคาเฟ่และบาร์หลายที่เริ่มเปิดซีรีส์ Netflix เป็น "ภาพเงียบประกอบบรรยากาศ" โดยคิดว่าไม่มีปัญหา

ความจริง — ToS ของ Netflix ระบุในข้อ 4.2 ว่าบริการ "is for your personal and non-commercial use only" และข้อ 4.6 ห้าม "public exhibition" โดยชัดเจน Disney+ และ HBO Max ก็มีข้อห้ามลักษณะเดียวกัน

ไม่ว่าจะเปิดพร้อมเสียงหรือปิดเสียงเปิดเฉพาะภาพ ไม่ว่าลูกค้าจะตั้งใจดูหรือแค่เห็นผ่านตา การเปิด Netflix ในพื้นที่ธุรกิจคือการ ละเมิดสัญญาการใช้งาน และ ละเมิดลิขสิทธิ์ พร้อมกัน

ถ้าอยากเปิดหนังหรือซีรีส์ในร้านจริงๆ ต้องใช้บริการที่ออกแบบมาสำหรับ public venue โดยเฉพาะ ซึ่งราคาต่างจากบัญชีส่วนบุคคลคนละเรื่อง

"ปิดเสียงเปิดแค่ภาพ = ไม่เข้าข่ายละเมิด"

ไม่จริง — ลิขสิทธิ์ในงานโสตทัศนวัสดุและภาพยนตร์ครอบคลุมทั้ง ภาพและเสียง ไม่ใช่แค่เสียง การแสดงภาพโดยไม่มีเสียงยังถือเป็น "การเผยแพร่" ผลงาน MV ภาพยนตร์ หรือซีรีส์นั้นอยู่ดี

กลับทางก็เช่นกัน — เปิดแค่เสียงไม่เปิดภาพ ก็ยังเผยแพร่งานดนตรีกรรมและสิ่งบันทึกเสียงอยู่

"เปิดเพลงในออฟฟิศให้พนักงานฟัง ไม่ใช่ให้ลูกค้า = ไม่ใช่สาธารณะ"

ความเข้าใจผิดที่เจ้าของโรงงาน คอลเซ็นเตอร์ ออฟฟิศขนาดใหญ่ มักถือ — "พื้นที่นี้มีแค่พนักงาน ไม่ใช่ที่สาธารณะ ไม่ต้องขอลิขสิทธิ์"

ในทางกฎหมาย "สาธารณชน" ไม่ได้หมายถึงแค่ลูกค้าที่เดินเข้ามา แต่หมายถึงคนจำนวนมากนอกครอบครัวหรือกลุ่มปิดส่วนตัว พนักงานในออฟฟิศขนาดใหญ่ถือเป็น "สาธารณชน" ในความหมายของกฎหมายลิขสิทธิ์

ในต่างประเทศ PRO หลายแห่งมี tariff เฉพาะสำหรับ "music in workplace" — เพราะเรื่องนี้ถูกฟ้องจริงและศาลตัดสินให้จ่ายค่าลิขสิทธิ์จริง

"จ้างวงดนตรีมาเล่นสดคัฟเวอร์ = วงเป็นคนรับผิดชอบเอง"

ไม่ใช่ การมีวงดนตรีเล่นเพลงคัฟเวอร์ในร้าน (cover band / live band) ถือเป็นการ "เผยแพร่ต่อสาธารณชน" งานดนตรีกรรมของเพลงต้นฉบับ — และในหลายกรณี ร้านคือผู้ที่ต้องรับผิด ไม่ใช่วง เพราะร้านคือผู้ "จัดให้มีการเผยแพร่"

ในทางปฏิบัติ ถ้าร้านมี blanket license ผ่าน MPC การเปิดเพลงบันทึกและการเล่นสดมักจะถูกครอบคลุมในใบเดียว แต่ถ้าไม่มีใบอนุญาตเลย การมีวงคัฟเวอร์ไม่ใช่ทางออก — มันคือการละเมิดเพิ่มอีกชั้นหนึ่ง

"เพลง 'No Copyright Music' บน YouTube = ใช้ได้ฟรี"

ระวัง — "No Copyright Music" หรือ "NCS" (NoCopyrightSounds) เป็น ชื่อแบรนด์ ไม่ใช่สถานะลิขสิทธิ์ เพลงเหล่านั้น มีลิขสิทธิ์ ทั้งหมด แต่เจ้าของยอมให้ใช้ฟรีในบางบริบท (ส่วนใหญ่เพื่อโปรโมทตัวเอง)

เงื่อนไขของ NCS ระบุชัดว่าใช้ในวิดีโอส่วนตัว/คอนเทนต์ออนไลน์ได้โดยให้เครดิต — แต่ ไม่ได้อนุญาตการเปิดในพื้นที่ธุรกิจ

"เพลงที่ AI สร้าง = ไม่มีลิขสิทธิ์ เปิดได้เลย"

ลิขสิทธิ์ของเพลง AI ยังเป็นพื้นที่สีเทาในกฎหมายทั่วโลก แต่ ไม่ได้แปลว่าเปิดได้เสรี แพลตฟอร์มส่วนใหญ่ (Suno, Udio ฯลฯ) ระบุใน ToS ว่าสิทธิ์การใช้งานขึ้นกับแพ็กเกจที่ผู้ใช้ซื้อ แพ็กเกจฟรีมักให้สิทธิ์แค่ส่วนตัว ไม่รวมเชิงพาณิชย์

นอกจากนี้ ถ้า AI ดึง training data จากเพลงที่มีลิขสิทธิ์อยู่แล้ว ผลลัพธ์อาจเข้าข่าย derivative work ได้ — เรื่องนี้มีคดีฟ้องร้องในอเมริกาและยุโรปอยู่ในตอนนี้

ตารางสรุป: "ที่คิดว่า" vs "ความจริง"

เก็บตารางนี้ไว้เตือนใจตัวเองและทีมงาน:

ที่คิดว่าทำได้	ความจริง
ซื้อแผ่น CD เอง → เปิดในร้านได้	❌ ให้สิทธิ์แค่ฟังส่วนตัว
Spotify / Apple Music Premium → เปิดในร้านได้	❌ ToS ห้าม non-personal use ทุกแพลตฟอร์ม
วิทยุ FM → สถานีจ่ายแล้ว	❌ สถานีมีสิทธิ์แพร่ ไม่ใช่สิทธิ์เผยแพร่ต่อ
ทีวีเคเบิล/ดาวเทียม → ซื้อแพ็กเกจแล้ว	❌ บัญชี home ≠ commercial venue
Netflix / Disney+ / HBO Max → จ่ายสมาชิกแล้ว	❌ ToS ข้อ 4.2 และ 4.6 ห้าม public exhibition
ปิดเสียงเปิดแค่ภาพ → ไม่ผิด	❌ สิทธิ์ในงาน AV ครอบคลุมทั้งภาพและเสียง
เปิดเพลงในออฟฟิศให้พนักงาน → ไม่สาธารณะ	❌ พนักงานจำนวนมาก = "สาธารณชน"
จ้างวงคัฟเวอร์เล่นสด → วงรับผิด	❌ ร้านคือผู้ "จัดให้มีการเผยแพร่"
"No Copyright Music" / NCS → ฟรีทุกอย่าง	❌ เป็นชื่อแบรนด์ เงื่อนไขไม่ครอบคลุมร้าน
เพลง AI → ไม่มีใครเป็นเจ้าของ	❌ ToS ของแพลตฟอร์มแยก personal/commercial
เพลงเก่าหลายสิบปี → public domain	⚠️ ทำนองอาจใช่ แต่ recording ใหม่ยังมีลิขสิทธิ์
ร้านเล็กเปิดเบาๆ → fair use	❌ มาตรา 32 ไม่ครอบคลุมการใช้เชิงพาณิชย์

---

6. ศัพท์ใบอนุญาตและค่าลิขสิทธิ์

License (ใบอนุญาต / สัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิ)

เอกสารที่เจ้าของลิขสิทธิ์อนุญาตให้คนอื่นใช้งานตามเงื่อนไข มีทั้งแบบจ่ายเงิน (paid license) และแบบไม่จ่ายในบางบริบท เช่น CC license ที่ให้ฟรีแต่มีเงื่อนไข

Licensor / Licensee (ผู้ให้สิทธิ / ผู้รับสิทธิ)

• Licensor = คนที่ให้ใบอนุญาต = เจ้าของลิขสิทธิ์
• Licensee = คนที่รับใบอนุญาต = คุณในฐานะเจ้าของธุรกิจ

Blanket License (ใบอนุญาตแบบเหมา)

ใบอนุญาตที่ครอบคลุม ทั้ง catalog ของ CMO แทนที่จะต้องขอเป็นเพลงๆ — เจ้าของธุรกิจจ่ายค่าธรรมเนียมรายปีแล้วเปิดเพลงในร้านได้ทุกเพลงที่อยู่ในคลังของ CMO นั้น ในไทย การขอใบอนุญาตเปิดเพลงในร้านผ่าน MPC เป็นรูปแบบ blanket license

Direct License (ใบอนุญาตแบบตรง)

การเจรจากับเจ้าของลิขสิทธิ์โดยตรง ไม่ผ่าน CMO เช่น ติดต่อค่ายเพลงเอง ข้อดี: อาจได้ราคาถูกกว่าถ้าใช้เพลงไม่กี่เพลง ข้อเสีย: ต้องเจรจาเป็นค่ายๆ เป็นเพลงๆ

Compulsory License (ใบอนุญาตบังคับ)

ใบอนุญาตที่กฎหมายกำหนดว่า "ถ้าจะใช้ให้ใช้ได้ ตามเงื่อนไขที่รัฐกำหนด" โดยเจ้าของลิขสิทธิ์ไม่มีสิทธิ์ปฏิเสธ — มีในบางประเทศ ที่เห็นชัดคืออเมริกา (Section 115 Mechanical License สำหรับคัฟเวอร์) ในไทยไม่มีระบบนี้ — ทุกการใช้เพลงต้องเจรจาเป็นรายๆ

Royalty (ค่าลิขสิทธิ์ / ค่าตอบแทนการใช้สิทธิ)

เงินที่ผู้ใช้เพลงจ่ายให้เจ้าของลิขสิทธิ์ แบ่งเป็นหลายประเภทตามที่มา:

• Mechanical Royalty — ค่าตอบแทนการทำซ้ำ
• Performance Royalty — ค่าตอบแทนการเผยแพร่ต่อสาธารณชน
• Sync Royalty — ค่าตอบแทนการ sync กับภาพเคลื่อนไหว
• Streaming Royalty — ค่าตอบแทนจากการสตรีม (รวม mechanical + performance ในตัวเดียว)

Flat Fee / One-Time Fee (ค่าเหมา / ค่าครั้งเดียว)

จ่ายก้อนเดียวจบ ไม่มีค่ารายครั้ง — รูปแบบของเพลง royalty-free ส่วนใหญ่

Per-Use Fee / Per-Play Royalty (ค่าต่อการใช้)

จ่ายตามการใช้งานจริง เช่น ต่อการเปิด 1 ครั้ง หรือต่อยอด stream — รูปแบบของ streaming service ทั่วไป

---

7. องค์กรจัดเก็บลิขสิทธิ์เพลงในไทย — ใครดูแลอะไร

องค์กรในไทยแบบดูเร็ว

องค์กร	ชื่อไทยเต็ม	ดูแลสิทธิ์	เก็บแทนใคร	ประเภท
MCT	บริษัท ลิขสิทธิ์ดนตรี (ประเทศไทย) จำกัด	ดนตรีกรรม (composition)	นักแต่งเพลง + ผู้เขียนเนื้อ	PRO / CMO (สมาชิก CISAC)
Phonorights (PNR)	บริษัท โฟโนไรทส์ (ไทยแลนด์) จำกัด	สิ่งบันทึกเสียง (master)	ค่ายเพลง / เจ้าของมาสเตอร์	CMO
MPC	MCT-Phonorights Company Limited	รวมทั้ง 2 ด้าน	MCT + Phonorights	One-stop licensing (joint venture)
GMM MPI	Grammy Music Publishing International	เพลงค่าย GMM	GMM Grammy	ฝ่ายลิขสิทธิ์ของค่าย
IFPI Thailand	สาขาไทยของ International Federation of the Phonographic Industry	สิ่งบันทึกเสียงสากล	Universal / Sony / Warner ฯลฯ	สมาคม (เน้นป้องกันการละเมิด)
DIP	กรมทรัพย์สินทางปัญญา	ไม่ใช่ องค์กรจัดเก็บ	—	หน่วยงานรัฐ / regulator

CMO (Collective Management Organization)

องค์กรที่ทำหน้าที่ เก็บค่าลิขสิทธิ์แทนเจ้าของสิทธิ์จำนวนมาก ในคราวเดียว — เพราะเจ้าของร้านไม่สามารถเจรจากับนักแต่งเพลงเป็นหมื่นคนทีละคนได้ ต้องมีตัวกลาง

MCT — บริษัท ลิขสิทธิ์ดนตรี (ประเทศไทย) จำกัด / Music Copyright (Thailand) Ltd.

ก่อตั้งปี 2537 (1994) พร้อมกับ พ.ร.บ. ลิขสิทธิ์ฯ

ดูแล: สิทธิ์ในงานดนตรีกรรม — ฝั่งนักแต่งเพลงและผู้เขียนเนื้อร้องเท่านั้น ไม่รวมฝั่งค่ายเพลง เป็นสมาชิก CISAC (International Confederation of Societies of Authors and Composers) อย่างเป็นทางการ จึงสามารถเก็บค่าลิขสิทธิ์แทนนักแต่งเพลงทั่วโลก

Phonorights (Thailand) Ltd. (PNR) — บริษัท โฟโนไรทส์ (ไทยแลนด์) จำกัด

ดูแล: สิทธิ์ในสิ่งบันทึกเสียง ฝั่งค่ายเพลง/เจ้าของมาสเตอร์ ตรงข้ามกับ MCT เป็นตัวแทนค่ายเพลงกว่าหมื่นค่ายทั่วโลกผ่านความสัมพันธ์กับ IFPI

MPC — MCT-Phonorights Company Limited

ก่อตั้งปี 2546 (2003) โดย MCT และ Phonorights ร่วมกัน ทำหน้าที่เป็น one-stop licensing — ธุรกิจที่ต้องการเปิดเพลงในร้านติดต่อ MPC ที่เดียว แล้ว MPC กระจายค่าลิขสิทธิ์กลับไปให้ MCT (ฝั่ง composition) และ Phonorights (ฝั่ง sound recording)

นี่คือเหตุผลที่คนเรียกใบอนุญาตเปิดเพลงในร้านรวมๆ ว่า "ใบอนุญาต MPC"

ข้อควรระวัง: MPC ดูแลเฉพาะเพลงที่อยู่ใน catalog ของ MCT และ Phonorights เท่านั้น ไม่ครอบคลุมค่ายใหญ่บางค่ายที่มีระบบจัดเก็บของตัวเอง เช่น GMM Grammy

GMM MPI — Grammy Music Publishing International

บริษัทในเครือ GMM Grammy ที่ดูแลลิขสิทธิ์เพลงในค่าย GMM ซึ่งเป็นค่ายเพลงที่ใหญ่ที่สุดในไทย — ถ้าจะเปิดเพลง GMM ต้องขอใบอนุญาตแยกจาก MPC

IFPI Thailand

สาขาประเทศไทยของ International Federation of the Phonographic Industry ดูแลผลประโยชน์ของค่ายเพลงสากลในไทย (Universal, Sony, Warner และอื่นๆ) บทบาทหลักคือป้องกันการละเมิด มากกว่าการให้ใบอนุญาตกับธุรกิจทั่วไป

กรมทรัพย์สินทางปัญญา (DIP — Department of Intellectual Property)

หน่วยงานรัฐภายใต้กระทรวงพาณิชย์ ไม่ใช่องค์กรจัดเก็บ แต่เป็น regulator ที่กำกับเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาทั้งประเทศ รับจดแจ้งลิขสิทธิ์ (ที่จริงไม่ต้องจดก็ได้ แต่จดเพื่อเป็นหลักฐานในอนาคต) และดูแลการบังคับใช้กฎหมาย

---

8. ศัพท์อื่นที่เจอบ่อยในโลกเพลง

Cover (เพลงคัฟเวอร์)

การบันทึกหรือแสดงเพลงของคนอื่นในเวอร์ชันของตัวเอง ต้องขอ mechanical license จากเจ้าของงานดนตรีกรรม ในอเมริกามี compulsory license ทำให้ของ่าย ในไทยต้องเจรจาเอง

Remix (รีมิกซ์)

การนำสิ่งบันทึกเสียงเดิมมาปรับแต่งใหม่ ต้องขอทั้ง master license จากค่าย และ สิทธิ์ดัดแปลง จากเจ้าของงานดนตรีกรรม

Mashup (แมชอัป)

การผสมเพลงตั้งแต่ 2 เพลงขึ้นไปเข้าด้วยกัน ตามหลักกฎหมายต้องขออนุญาตทุกฝ่าย แต่ในทางปฏิบัติเป็น "พื้นที่สีเทา" — เพลง mashup ส่วนใหญ่ไม่ได้ขออนุญาต อาศัยที่เจ้าของสิทธิ์เลือกไม่เรียกร้อง

Sampling (แซมปลิ้ง / การใช้ตัวอย่างเสียง)

การตัดเสียงบางส่วนจากเพลงอื่นมาใช้ในเพลงใหม่ ต้อง clearance ทั้ง master และ publishing เคสคลาสสิกในอเมริกาคือการที่ศาลตัดสินว่าแม้ sample แค่ไม่กี่วินาทีก็ต้องขออนุญาต ("Get a license or do not sample")

Interpolation

เหมือน sampling แต่ใช้ การเล่นใหม่ ไม่ได้ใช้ไฟล์เสียงต้นฉบับ ต้องการแค่ publishing clearance ไม่ต้องขอ master (จึงถูกกว่า sampling)

ตารางเทียบ: Cover / Remix / Sampling / Interpolation

แบบการใช้	Publishing (ดนตรีกรรม)	Master (สิ่งบันทึกเสียง)	สิทธิ์ดัดแปลง
Cover (ร้องใหม่)	✅ ต้องขอ	❌ ไม่ต้อง	❌ ปกติไม่ต้อง
Remix (ใช้ไฟล์ต้นฉบับ)	✅ ต้องขอ	✅ ต้องขอ	✅ ต้องขอ
Sampling (ตัดเสียงจริง)	✅ ต้องขอ	✅ ต้องขอ	⚠️ ขึ้นกับระดับการแก้
Interpolation (เล่นใหม่ตามทำนอง)	✅ ต้องขอ	❌ ไม่ต้อง	⚠️ ขึ้นกับระดับการแก้
Mashup (ผสม 2+ เพลง)	✅ ต้องขอทุกเพลง	✅ ต้องขอทุกเพลง	✅ ต้องขอทุกเพลง

Derivative Work (งานดัดแปลง / งานสืบเนื่อง)

งานที่สร้างขึ้นโดยใช้งานลิขสิทธิ์เดิมเป็นพื้นฐาน — เพลงคัฟเวอร์ รีมิกซ์ การแปลเนื้อร้อง เวอร์ชันอะคูสติก ทั้งหมดเป็น derivative work ต้องขออนุญาตจากเจ้าของต้นฉบับก่อน

Bootleg (เพลงเถื่อน / บันทึกเถื่อน)

สิ่งบันทึกเสียงที่ทำขึ้นโดยไม่ได้รับอนุญาต เช่น แอบอัดคอนเสิร์ตแล้วเอามาขาย ต่างจาก "pirate" ตรงที่ bootleg มักเป็นการบันทึกใหม่ ไม่ใช่การ copy เพลงที่วางขายแล้ว

Piracy (การละเมิดลิขสิทธิ์เพื่อการค้า)

การทำซ้ำและจัดจำหน่ายเพลงโดยไม่ได้รับอนุญาต เพื่อประโยชน์เชิงพาณิชย์ ในภาษากฎหมายไทยเรียก "การละเมิดลิขสิทธิ์เพื่อการค้า" และมีบทลงโทษหนักกว่าการละเมิดทั่วไป

Infringement (การละเมิดลิขสิทธิ์)

การกระทำที่ขัดกับสิทธิ์แต่ผู้เดียวของเจ้าของลิขสิทธิ์ ไม่ว่าจะโดยตั้งใจหรือไม่ก็ตาม — เปิดเพลงในร้านโดยไม่มีใบอนุญาตคือการ infringement ตามกฎหมาย แม้เจ้าของร้านจะไม่ได้คิดร้าย การ "ไม่รู้" ไม่เป็นข้อแก้ต่าง

DMCA Takedown Notice

DMCA = Digital Millennium Copyright Act กฎหมายของอเมริกา ไม่ใช่กฎหมายไทย แต่เพราะแพลตฟอร์มอย่าง YouTube, Instagram, TikTok เป็นบริษัทอเมริกัน ระบบ takedown ที่ใช้ตั้งอยู่บน DMCA

เมื่อใครยื่น DMCA takedown ต่อเนื้อหาของคุณ แพลตฟอร์มจะลบก่อน แล้วให้คุณยื่น counter-notice ถ้าคิดว่าผิดพลาด

Content ID

ระบบของ YouTube ที่สแกนวิดีโออัปโหลดใหม่ และเทียบกับฐานข้อมูลลิขสิทธิ์เพลง ถ้าเจอว่ามีการใช้เพลง เจ้าของลิขสิทธิ์เลือกได้ว่าจะ block / monetize / track — Content ID แม่นมาก การใช้เพลงฟรีแบบพอเป็นพิธีไม่ผ่าน

Production Music / Library Music (เพลงสต็อก / เพลงคลัง)

เพลงที่ผลิตขึ้นเพื่อขายใบอนุญาตโดยเฉพาะ ไม่ได้เจตนาให้ศิลปินใช้โปรโมทตัวเอง — คลังอย่าง Epidemic Sound, Artlist, AudioJungle คือตัวอย่างที่รู้จักกันดี

White-Label Music

เพลงที่ผลิตขึ้นเพื่อให้แบรนด์หรือธุรกิจเอาไปใช้แทนเพลงฮิต มักเป็นเวอร์ชันเลียน "สไตล์" ของเพลงดังโดยไม่เข้าข่ายละเมิด

Master Tape / Master Recording (มาสเตอร์)

ไฟล์เสียงต้นฉบับที่ใช้ผลิตสำเนา ในบริบทสัญญา "master rights" คือสิทธิ์ในไฟล์บันทึกเสียงต้นฉบับนี้

Stems (สเต็ม)

ไฟล์แยกของแต่ละเครื่องดนตรีในการบันทึก ไม่เกี่ยวกับสิทธิ์โดยตรง แต่เจอบ่อยในสัญญา sync/remix ("ค่ายส่ง stems มาให้ remix ได้")

Publishing Deal / Record Deal

• Publishing deal = สัญญาระหว่างนักแต่งเพลงกับ music publisher (ฝั่ง composition)
• Record deal = สัญญาระหว่างศิลปินกับค่ายเพลง (ฝั่ง sound recording)

นักร้องนักแต่งเพลงคนเดียวอาจมีทั้ง 2 สัญญาพร้อมกัน — publishing ให้ publisher หนึ่ง และ record deal ให้อีกค่ายหนึ่ง

---

9. สรุป — รู้ศัพท์แล้ว ต่อไปทำยังไง?

ย้อนกลับไปดูสถานการณ์ตอนต้นเรื่องอีกครั้ง — อีเมลบอกว่าร้านของคุณ "เผยแพร่ต่อสาธารณชน" โดยไม่มีใบอนุญาต เพื่อนแนะนำ "royalty-free" ร้านข้างๆ แนะนำ "ซื้อแผ่น CD เอง" เพื่อนอีกคนแนะนำ "YouTube copyright-free"

ตอนนี้คุณน่าจะเห็นแล้วว่า — ข้อแนะนำทั้งหมดที่เพื่อนและร้านข้างๆ ให้ ผิดหมด

• อีเมลใช้ภาษากฎหมายถูกต้องตาม มาตรา 4 — สิทธิ์ที่เจ้าของลิขสิทธิ์เท่านั้นทำได้ เว้นแต่ได้ใบอนุญาต
• "Royalty-free" ไม่ได้แปลว่าเปิดในร้านได้ฟรี ต้องอ่านเงื่อนไขแต่ละ license
• "ซื้อแผ่น CD เอง" ให้สิทธิ์แค่ฟังส่วนตัว ไม่รวมเผยแพร่ต่อสาธารณชน
• "YouTube copyright-free" เกือบไม่มีอยู่จริง — ที่มีคือ CC BY ซึ่งต้องให้เครดิต หรือ CC BY-NC ซึ่งห้ามใช้เชิงพาณิชย์

เรื่องลิขสิทธิ์เพลงในไทยดูซับซ้อนเพราะ:

1. เพลงทุกเพลงมี 2 ชั้นลิขสิทธิ์ — งานดนตรีกรรมและสิ่งบันทึกเสียง
2. มีหลายองค์กรจัดเก็บ — MCT, Phonorights, MPC, GMM MPI, IFPI
3. ศัพท์ภาษาอังกฤษและกฎหมายไทยบางครั้งมีความหมายคนละแบบ

ข่าวดี — คุณไม่จำเป็นต้องกลายเป็นนักกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อเปิดเพลงในร้านอย่างถูกต้อง สิ่งเดียวที่ต้องทำคือเลือกทางที่ ชัดเจนและไม่มีพื้นที่สีเทา

อยากอ่านลึกขึ้นในแต่ละหัวข้อ:

• เปิดเพลงในร้านอาหาร ผิดลิขสิทธิ์ไหม? — เจาะลึกกฎหมาย โทษ และหน่วยงานจัดเก็บ
• ทุกเพลงมีลิขสิทธิ์ — สิ่งที่เจ้าของธุรกิจต้องรู้ — ทำไมแม้เพลง indie เล็กๆ ก็มีลิขสิทธิ์
• 5 ประเภทลิขสิทธิ์ในเพลงทุกเพลง — อธิบาย mechanical, sync, performance, master, publishing แบบเจาะลึก